Alimenty od małżonka

Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dopuszczają zasądzenie alimentów od małżonka. Alimenty od małżonka nie zawsze jednak się należą. Na zakres i podstawy takiego żądania zasadniczy wpływ ma to, kto jest winny rozkładu pożycia małżeńskiego. Zgodnie z przepisami art. 60 k.r.o. małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego. Jeżeli natomiast jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd na żądanie małżonka niewinnego może orzec, że małżonek wyłącznie winny obowiązany jest przyczyniać się w odpowiednim zakresie do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego, chociażby ten nie znajdował się w niedostatku.

Jak z tego wynika alimenty pomiędzy małżonkami w ścisłym tego słowa znaczeniu, mogą być zasądzone wyłącznie na skutek orzeczenia rozwodu.

Kiedy i na jakiej podstawie można domagać się alimentów od małżonka?

Alimenty na podstawie art. 60 § 1 k.r.o. mogą być zasądzone w następujących sytuacjach:

  • Każdy z małżonków jest winny rozkładu pożycia małżeńskiego (spełniona musi zostać przesłanka niedostatku);
  • Małżonek zobowiązany do alimentów został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia (wystarczająca jest przesłanka pogorszenia sytuacji materialnej)
  • Małżeństwo zostało rozwiązane bez orzekania o winie (spełniona musi zostać przesłanka niedostatku);
  • Sąd uznał, że żaden z małżonków nie był winny rozpadu małżeństwa (spełniona musi zostać przesłanka niedostatku);

Alimenty od małżonka  z  powodu  niedostatku

W Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym pojęcie „niedostatku” nie zostało zdefiniowane. W orzecznictwie istnieją dwa poglądy definiujące pojęcie „niedostatku”. Według ujęcia „węższego” w niedostatku znajduje się ten, kogo nie stać na zapewnienie sobie własnym staraniem egzystencji na minimalnym poziomie. Pojęcie „szersze” traktuje zaś niedostatek jako niemożność czynienia wydatków pozwalających na normalne życie na godziwym poziomie, adekwatnym do potrzeb określonej osoby. Tym niemniej w ostatnim czasie dominującym sposobem określenia omawianego pojęcia jest pogląd pierwszy. Oznacza to więc sytuację niezdolności do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych – utrzymania koniecznego na podstawowym poziomie.

Niedostatek stanowiący podstawę zasądzenia alimentów na rzecz rozwiedzionego małżonka (art. 60 § 1 k.r.o.) ma charakter względny, stąd małżonek domagający się alimentów winien w pełni wykorzystać wszystkie możliwości w celu uzyskania dochodów niezbędnych do zaspokojenia usprawiedliwionych własnych potrzeb (wyrok SA w Poznaniu z dnia 10 lutego 2004 r., I ACa 1422/03). W niedostatku znajduje się natomiast ten, kto nie może własnymi siłami zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb.

Problem polega na tym, że nawet definiując „niedostatek” w opisany wyżej sposób, koniecznym staje się dodatkowe ustalenie, czym są „usprawiedliwione potrzeby”, których żądający alimentów małżonek nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić. Usprawiedliwione potrzeby uzależnione są m.in. od wieku, stanu zdrowia, wykształcenia, stanu majątkowego, zdolności, a nawet miejsca zamieszkania. Pamiętać należy, że ocenie podlegają usprawiedliwione potrzeby, których nieponiesienie prowadziłoby do niedostatku, a nie wszystkie koszty.

Alimenty od małżonka wyłącznie winnego

O wiele łatwiej uzyskać alimenty od małżonka uznanego za wyłącznie winnego rozpadowi małżeństwa. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej i Administracyjnej z 16 grudnia 1987 r. (III CZP 91/86): celem tego uregulowania jest zapobieżenie sytuacji, w której rozwód miałby spowodować pogorszenie w istotny sposób sytuacji materialnej małżonka niewinnego w porównaniu z sytuacją, w której znajdowałby się w prawidłowo funkcjonującym małżeństwie. W orzecznictwie wyjaśnia się ponadto, że zakres przyczyniania się małżonka winnego do pokrywania usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego, nawet jeśli ten nie znajduje się w niedostatku, określa z jednej strony stopień pogorszenia się sytuacji materialnej małżonka niewinnego, a z drugiej strony zasady słuszności. Jest to zatem coś pomiędzy niedostatkiem a zrównaniem stopy życiowej rozwiedzionych małżonków. Dla oceny, czy warunek przewidziany w art. 60 § 2 k.r.o. został spełniony, nie są istotne ewentualne zmiany, jakie nastąpiły w położeniu materialnym małżonka niewinnego w czasie między faktycznym rozejściem się małżonków a orzeczeniem rozwodu, natomiast istotne jest porównanie każdorazowej sytuacji materialnej małżonka niewinnego z tym położeniem, jakie istniałoby, gdyby rozwód nie został w ogóle orzeczony i gdyby małżonkowie kontynuowali pożycie.

Kto może domagać się alimentów?

Wniosek o zasądzenie alimentów może zostać zgłoszony zarówno przez każdego z małżonków, niezależnie od tego, czy występuje on po stronie pozwanej, czy jest powodem w sprawie. Co do zasady można go złożyć na każdym etapie sprawy, jednakże do czasu zakończenia postępowania przed Sądem I instancji.

Jeżeli zaś wniosek taki nie był zgłoszony w sprawie o rozwód, nic nie stoi na przeszkodzie, aby wystąpić z pozwem o alimenty po rozwodzie. Wtedy jednak będzie to odrębne powództwo. Należy też pamiętać, że gdy zobowiązanym do alimentów jest małżonek, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, obowiązek ten wygasa z upływem pięciu lat od orzeczenia rozwodu.

Masz pytania? Zadzwoń!

adwokat Wojciech Luty – + 48 694 491 095



Author: Wojciech Luty
Adwokat. Absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego. Odbył aplikację adwokacką w Krakowskiej Izbie Adwokackiej, po której ukończeniu zdał z wyróżnieniem egzamin adwokacki uzyskując jeden z najlepszych wyników. Specjalizuje się w prawie cywilnym, gospodarczym, rodzinnym, spadkowym, jak również w prawie umów oraz prawie spółek.